Equality and Human Rights Commission

Rhaid i chi osgoi gwahaniaethu uniongyrchol yn erbyn pobl oherwydd eu nodweddion gwarchodedig yn yr hyn rydych yn ei ddweud neu yn ei ysgrifennu am y swydd.

Er enghraifft:

Mae cyflogwr yn dweud wrth ymgeisydd benywaidd ar y ffôn ei bod yn anaddas am swydd gyrru oherwydd bod y swydd bob amser wedi ei gwneud gan ddyn o’r blaen a dyna beth maent yn chwilio amdano’r tro yma.

Ni ellir cyfiawnhau gwahaniaethu uniongyrchol yn wrthrychol ar gyfer unrhyw nodwedd warchodedig ac eithrio oed. Ond peidiwch ag ystyried bod hyn yn golygu bod cyfraith cydraddoldeb yn gyffredinol yn caniatáu gwahaniaethu ar sail oed neu stereoteipio.

Er enghraifft:

Mae cyflogwr yn dweud mewn manyleb y person fod yn ‘rhaid i’r ymgeisydd llwyddiannus fod â brwdfrydedd ifanc’ Byddai hyn mae’n debyg yn wahaniaethu uniongyrchol oherwydd oed na allai’r cyflogwr ddangos y gellid ei gyfiawnhau yn wrthrychol. Yr hyn sydd ei angen mewn gwirionedd yw brwdfrydedd, a all fod yr un mor bresennol mewn rhywun nad yw’r cyflogwr yn ei ystyried yn ifanc, felly ni ddylai’r cyflogwr gynnwys y stereoteip ym manyleb y person.
 

Wrth gwrs, bydd angen i’r ymgeisydd llwyddiannus fod â sgiliau, profiad neu gymwysterau penodol i wneud y swydd.

Os yw gofynion fel y rhain yn rhai y gellir eu cyfiawnhau yn wrthrychol, gallwch eu cynnwys yn yr hyn a ddywedwch  neu a ysgrifennwch am y swydd, a’r person yr ydych yn chwilio amdano, hyd yn oed os nad ydynt yn cynnwys rhai pobl (er enghraifft, oherwydd bod pobl gyda nodwedd warchodedig arbennig yn llai tebygol o allu bodloni’r gofynion).
 
Ond os nad yw’r gofynion yn rhai y gellir eu cyfiawnhau yn wrthrychol i wneud y swydd, yna gallai eu defnyddio fod yn wahaniaethu anuniongyrchol anghyfreithlon.

Er enghraifft:

Mae cyflogwr yn nodi bod yn rhaid i swydd gael ei gwneud ar sail amser llawn heb fod wedi edrych ar a allai fod yn addas ar gyfer gwaith rhan amser neu rannu swydd. Byddai’r gofyniad i weithio’n amser llawn yn rhoi merched o dan anfantais o’i gymharu â dynion oherwydd mae mwy o ferched yn gweithio’n hyblyg oherwydd cyfrifoldebau gofal plant. Oni bai y gall y cyflogwr gyfiawnhau yn wrthrychol y gofyniad i weithio’n amser llawn, mae hyn yn debygol o fod yn wahaniaethu anuniongyrchol ar sail rhyw.
 

Dylai unrhyw ofynion ynglŷn â beth mae’r swydd yn ei chynnwys, neu am y person y dymunwch ei recriwtio, fod yn gysylltiedig â’r swydd ac yn angenrheidiol fel rhan o’r swydd. Gallai cynnwys gofynion diangen neu fân ofynion wahaniaethu yn erbyn pobl anabl, er enghraifft, drwy eu hatal rhag ymgeisio.

Er enghraifft:

Mae cyflogwr yn nodi ei fod yn dymuno recriwtio rhywun sydd yn ‘actif ac yn egnïol’ ond mewn gwirionedd mae’r swydd yn gofyn am rywun i weithio wrth ddesg. Gallai hyn atal rhai pobl anabl rhag ymgeisio, os, er enghraifft, fod ganddynt nam symudedd (er wrth gwrs mae llawer o bobl gyda nam symudedd yn actif ac yn egnïol iawn). Byddai hon yn agwedd anghywir i gyflogwr ei chymryd.

Dylech hefyd feddwl am a oes angen cymwysterau penodol mewn gwirionedd neu ai’r hyn sydd ei angen mewn gwirionedd yw  lefel sgil neu dasg arbennig.

Er enghraifft:

Mae cyflogwr yn nodi bod angen trwydded yrru ar gyfer swydd sy’n cynnwys ychydig o deithio. Nid oes gan ymgeisydd am y swydd drwydded yrru oherwydd effeithiau parlys yr ymennydd. Yr ymgeisydd hwn fel arall yw’r ymgeisydd gorau am y swydd honno, gallai wneud y teithio’n rhwydd ac yn rhad heb fod yn gyrru ac mae’n debygol o fod yn addasiad rhesymol i’r cyflogwr adael iddo wneud hynny. Gwahaniaethu mae’n debyg fyddai mynnu ar y fanyleb a gwrthod y cais oherwydd nad oes gan yr ymgeisydd drwydded yrru yn unig.

Awgrym arfer da ar gyfer osgoi gwahaniaethu

Cadwch at wneud rhestr o’r hyn y bwriedir i’r swydd ei chyflawni. Ceisiwch beidio â gwneud rhagdybiaethau am bwy fydd yn gallu ei gwneud. Gallai gwneud rhagdybiaethau olygu eich bod yn eithrio pobl oherwydd eu nodweddion gwarchodedig, a byddai hyn yn agwedd anghywir.

Cofiwch fod yn rhaid i chi wneud addasiadau rhesymol i ymgeiswyr anabl yn ystod y broses recriwtio a rhaid i chi ddarparu a derbyn gwybodaeth mewn fformatau amgen, lle byddai hyn yn addasiad rhesymol.

Arfer da cydraddoldeb: yr hyn gallwch chi ei wneud os ydych am wneud mwy na'r hyn sy'n ofynnol dan gyfraith cydraddoldeb

• Defnyddiwch ddisgrifiad swydd a manyleb y person – a phrosesau eraill mwy ‘ffurfiol’ fel ffurflen gais, oherwydd:
  • gall hyn ei gwneud yn haws i chi sicrhau nad ydych yn gwahaniaethu yn erbyn pobl
  • maent yn eich helpu i ganolbwyntio ar beth mae’r swydd yn ei olygu a’r sgiliau, y profiad a’r 
    cymwysterau y mae ar rywun eu hangen i wneud y swydd yn dda.
  •  rydych yn llai tebygol o gael eich gwrthdynnu gan ffactorau amherthnasol, fel
      nodweddion warchodedig
  •  mae hyn yn ei gwneud yn fwy tebygol y byddwch yn cael y person iawn  ar gyfer y swydd – y person
    a allai ei gwneud orau – a hefyd eich helpu chi i osgoi hawliau tribiwnlys.
•  Os penderfynwch ddefnyddio disgrifiad swydd a manyleb y person, gwnewch hi’n eglur beth mae’r swydd yn ei olygu a’r sgiliau, y nodweddion a’r profiad y mae’r cyflogwr yn chwilio amdanynt. Ysgrifennwch mewn iaith syml.
• Yn y disgrifiad swydd (sy’n dweud beth fydd y person sy’n cael y swydd yn ei wneud), osgowch dasgau diangen neu gyfrifoldebau wedi’u gorliwio neu jargon, acronymau a thalfyriadau, a all eithrio pobl nad ydynt yn deall beth maent yn ei olygu – oni bai bod deall geiriau arbennig yn rhan angenrheidiol o’r swydd.  
• Os bydd person anabl yn ymgeisio am y swydd, mae’r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i chi wneud addasiadau rhesymol i ddileu rhwystrau na fyddai pobl nad ydynt yn anabl yn eu hwynebu wrth allu gwneud y swydd. Bydd hyn yn haws os byddwch yn:
  • ysgrifennu’r swydd ddisgrifiad mewn modd sy’n rhestru beth yw pwrpas y swydd a’r canlyniadau y dylai’r sawl sy’n ei gwneud eu cynhyrchu
  • ceisiwch beidio â chanolbwyntio ar sut y gwneir y swydd, oherwydd gallai addasiadau rhesymol
    alluogi person anabl i wneud y swydd mewn ffordd wahanol, ond gan gynhyrchu canlyniadau yr un mor dda.

• Ym manyleb y person (sy’n rhestru’r sgiliau, y nodweddion a’r profiad y dylai’r person sy’n cael y swydd eu cael yn ddelfrydol), peidiwch â gor-bwysleisio’r sgiliau, y nodweddion neu’r profiad y mae ar rywun eu hangen i wneud y swydd, a gwnewch hi’n eglur a yw’r sgiliau a’r nodweddion a’r profiad sy’n angenrheidiol ar gyfer y swydd yn hanfodol neu ddim ond yn ddymunol.