Beth mae'r gyfraith yn ei ddweud

Amlinellir cyfrifoldebau cyflogwyr mewn perthynas â gwahaniaethu mewn nifer o Ddeddfau Seneddol a rheoliadau.

Y Deddfau a’r rheoliadau
 

Mae’r rhestr ganlynol o ddeddfau’n ymwneud â chynnwys yr adran hon o’r wefan.

  • Deddf Cyflog Cyfartal 1970
  • Deddf Gwahaniaethu ar sail Rhyw 1975
  • Deddf Cysylltiadau Hiliol 1976
  • Deddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 1995
  • Deddf Hawliau Dynol 1998
  • Deddf Cysylltiadau Hiliol (Diwygio) 2000
  • Deddf Partneriaeth Sifil 2004
  • Deddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005
  • Deddf Cydraddoldeb 2006

Rheoliadau

  • Rheoliadau Gwahaniaethu ar sail Rhyw (Newid Rhyw) 1999
  • Rheoliadau Deddf Cysylltiadau Hiliol 1976 (Diwygio) 2003
  • Rheoliadau Deddf Cyflog Cyfartal 1970 (Diwygio) 2003
  • Rheoliadau Cydraddoldeb Cyflogaeth (Cyfeiriadedd Rhywiol) 2003
  • Rheoliadau Cydraddoldeb Cyflogaeth (Crefydd neu Gred) 2003
  • Rheoliadau Cydraddoldeb Cyflogaeth (Gwahaniaethu ar sail Rhyw) 2005
  • Rheoliadau Cydraddoldeb Cyflogaeth (Oedran) 2006

Cyfiawnhau gwahaniaethu: all gwahaniaethu fod yn gyfreithlon?

Weithiau, hwyrach y bydd cyflogwyr yn credu y gellir cyfiawnhau gwahaniaethu. Mae enghreifftiau’n cynnwys:

  • hysbysebu swydd i fenywod yn unig gan fod y swydd yn gofyn am ddarparu gofal personol i fenywod hŷn mewn cartref gofal
  • diswyddo rhywun am ei fod wedi cyrraedd oedran ymddeol
  • credu bod gan fenyw sydd wedi bod ar absenoldeb mamolaeth hawl i fonws perfformiad ar gyfer y cyfnod hwnnw.
  • Os yw cyflogwr yn credu y gellir cyfiawnhau gwahaniaethu, nid yw hyn yn golygu ei fod yn gyfreithlon.

O dan rai amgylchiadau, gellir cyfiawnhau rhai mathau o wahaniaethu, ond mae’r eithriadau’n gul iawn a chânt eu dehongli’n gaeth gan unrhyw lys neu dribiwnlys. Mae’r eithriadau hefyd yn amrywio’n dibynnu ar y math o wahaniaethu dan sylw.

O dan rai amgylchiadau cyfyngedig – yn enwedig y rheini sy’n hysbys fel gofynion galwedigaethol dilys (GOR) a chymwysterau galwedigaethol dilys (GOQ) – hwyrach y bydd gwahaniaethu’n gyfreithlon.

Os ydych chi’n credu bod gennych chi sefyllfa a all godi o fewn eithriad, argymhellir y dylech geisio cyngor proffesiynol.

Atebolrwydd a chyfrifoldeb cyfreithiol

Fel cyflogwyr, darparwyr gwasanaethau sy’n gyfrifol am weithredoedd gwahaniaethol y bobl a gyflogir ganddynt os caiff y gweithredoedd hynny eu cyflawni yn ystod y gyflogaeth, hyd yn oed os cânt eu cyflawni heb awdurdod y cyflogwr neu heb yn wybod iddo.

Caiff unrhyw wahaniaethu neu aflonyddu gan weithiwr cyflogedig unigol yn ystod ei gyflogaeth ei drin fel gweithred y cyflogwr hefyd, felly mae’r gweithiwr cyflogedig a’r cyflogwr yn atebol.

Os gall y cyflogwr ddangos ei fod wedi cymryd pob cam rhesymol ymarferol i atal y gwahaniaethu neu’r aflonyddu, dim ond y gweithiwr cyflogedig fydd yn atebol. Gelwir hyn yn amddiffyniad ‘camau rhesymol’.

Mae hyn yn golygu bod atebolrwydd am wahaniaethu neu aflonyddu’n dibynnu ar sawl cwestiwn:

  • Pwy oedd y cyflogwr?
  • Pwy oedd y gweithiwr cyflogedig?
  • A gyflawnwyd y gwahaniaethu neu’r aflonyddu yn ystod y gyflogaeth?
  • A oedd y cyflogwr wedi cymryd camau rhesymol i’w atal?

Nid yw’r atebion i’r cwestiynau hyn wastad yn amlwg yn syth. Er enghraifft, mae’r diffiniad o ‘gyflogwr’ yn ehangach mewn achosion o wahaniaethu o gymharu ag achosion o ddiswyddo annheg, a gall ‘yn ystod y gyflogaeth’ gynnwys amgylchiadau fel partïon Nadolig, lle mae unigolyn mewn sefyllfa sy’n gysylltiedig â gwaith er nad yw ar ddyletswydd ar y pryd.

Rhagor o wybodaeth am pryd mae cyflogwyr yn atebol am wahaniaethu neu aflonyddu.

Rhagor o wybodaeth am amddiffyniadau ‘camau rhesymol’ llwyddiannus ac aflwyddiannus.

Mathau o wahaniaethu mewn cyflogaeth

Ystyr gwahaniaethu yw dosbarthu pobl i grwpiau a’u trin yn wahanol o ganlyniad i hynny. Mae gwahaniaethu yn erbyn grŵp penodol sy’n cael ei ddiogelu gan y gyfraith yn anghyfreithlon.

Mae yna sawl math o wahaniaethu a ddiffinnir gan y gyfraith:

  • gwahaniaethu uniongyrchol
  • gwahaniaethu anuniongyrchol
  • erledigaeth
  • aflonyddu
  • peidio â gwneud addasiadau rhesymol
  • cyfarwyddo a phwysau i wahaniaethu
  • gwahanu
     

Mae’r adran hon yn rhoi enghreifftiau o’r gwahanol fathau o wahaniaethu mewn sefyllfaoedd cyflogaeth. Mae rhagor o wybodaeth am y diffiniadau cyfreithiol o’r termau hyn yn ein rhestr termau.

Gwahaniaethu uniongyrchol

Er enghraifft, ei gwneud hi’n ofynnol i ymgeiswyr fod o darddiad cenedlaethol penodol.

Gwahaniaethu anuniongyrchol

Er enghraifft, nodi mewn hysbyseb swydd bod rhaid i ymgeiswyr fod dros chwe throedfedd o daldra. Gallai hyn wahaniaethu’n anuniongyrchol yn erbyn menywod, sy’n llai tebygol o fodloni’r gofyniad hwn.
Hefyd, gallai rheol yn erbyn gwisgo penwisgoedd yn y gwaith wahaniaethu’n anuniongyrchol yn erbyn dynion Sikh sy’n gwisgo twrbanau yn unol â’u harferion crefyddol.

Erledigaeth

Er enghraifft, unigolyn sydd wedi cyflwyno cwyn o wahaniaethu yn erbyn cyflogwr yn cael gwybod na ddylai wneud cais am hyfforddiant neu ddyrchafiad oherwydd y gwyn.

Aflonyddu

Gall enghreifftiau o aflonyddu yn y gweithle gynnwys:

  • gwneud bygythiadau neu sylwadau di-sail ynglŷn â diogelwch swydd unigolyn
  • cynigion rhywiol digroeso - cyffwrdd, sefyll yn rhy agos, dangos lluniau anweddus
  • rhwystro unigolyn yn fwriadol rhag cael hyfforddiant neu ddyrchafiad.
     

Peidio â gwneud addasiadau rhesymol

Mae’r Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd yn ei gwneud hi’n ofynnol i gyflogwyr wneud addasiadau i amgylcheddau ac arferion gwaith yn ôl yr angen. Mae hyn yn sicrhau na chaiff pobl ag anableddau eu rhoi dan anfantais. Mae enghreifftiau cyffredin o addasiadau yn y gweithle’n cynnwys:

  • symud dodrefn fel y gall defnyddiwr cadair olwyn symud yn hawdd o amgylch eich swyddfa
  • darparu toiled sydd wedi’i gynllunio ar gyfer pobl anabl
  • darparu meddalwedd adnabod llais i helpu pobl ag anawsterau echddygol i ddefnyddio’ch systemau TG.
     

Cyfarwyddo a phwysau i wahaniaethu

Ni ddylai cyflogwyr ddweud wrth bobl am wahaniaethu neu roi pwysau arnyn nhw i wneud hynny. Er enghraifft, pe bai meddyg teulu yn dweud wrth ei ysgrifenyddes am beidio â chofrestru unrhyw un sydd angen cyfieithydd, byddai hyn yn gyfystyr â chyfarwyddo i wahaniaethu.

Gwahanu

Mae hyn yn golygu gwahanu pobl ar sail rhyw, ethnigrwydd, oedran, cyfeiriadedd rhywiol, anabledd, cred neu grefydd.

Er enghraifft, hwyrach y bydd menywod yn cael mynediad cyfyngedig i gyngor gyrfaoedd, lleoliadau profiad gwaith a chyfleoedd hyfforddi ar gyfer rhai swyddi yr ystyrir eu bod yn swyddi traddodiadol i ddynion.

back to top