Gofal a chymorth

Rydym oll yn dibynnu ar ofal gan eraill wrth i ni ddechrau’n bywydau. Mae rhai ohonom angen gofal trwy gydol ein hoes oherwydd anabledd, ac mae rhai ohonom angen gofal wrth heneiddio a bod yn llai abl i ymdopi â gweithgareddau dyddiol megis siopa, glanhau a bwydo’n hunain.
Bydd nifer ohonom hefyd, ar ryw adeg, yn darparu gofal di-dâl i eraill. Mae llawer o bobl yn gwneud dewis positif i ysgwyddo’r baich o ofalu, ac yn cael boddhad a chyflawniad o wneud. Mae rhai yn teimlo nad oes ganddynt ddewis. Yn y ddau achos, awgryma’r dystiolaeth y gall gofal di-dâl gael effaith ar ragolygon gwaith, incwm ac iechyd y rhai sy’n ei ddarparu; ac mae gwahanol grwpiau o bobl yn fwy tebygol, ar adegau penodol o’u bywydau, i fod angen ac i ddarparu mathau penodol o ofal.
Trwy gydol eu bywydau, mae menywod yn llawer mwy tebygol na dynion i ysgwyddo’r baich o gyfrifoldebau gofalu am blant a phobl hŷn. Mae dynion yn fwy tebygol na menywod i fod heb y cymorth ymarferol sy’n bodloni eu hanghenion wrth iddynt heneiddio.
Mae gwahanol grwpiau ethnig yn gwneud defnydd o wahanol fathau o ofal i wahanol raddau. Mae plant duon yn fwy tebygol o fod mewn gofal plant ffurfiol nag eraill; plant Bangladeshaidd a Phacistanaidd yn llawer llai tebygol. Yn y cyfamser, mae pobl Bangladeshaidd a Phacistanaidd yn sylweddol mwy tebygol na’r cyfartaledd i ddarparu gofal â thâl anffurfiol (mwy na dwywaith yn fwy tebygol na phobl Gwyn). Awgryma rhywfaint o lenyddiaeth y gallai hyn fod, yn rhannol, am nad yw gwasanaethau gofal ffurfiol yn briodol i fodloni anghenion penodol rhai grwpiau lleiafrifoedd ethnig bob tro.
Yn ôl y disgwyl, rydym yn fwy tebygol o fod angen gofal wrth i ni heneiddio. Rydym hefyd yn fwy tebygol o’i ddarparu’n hwyrach yn ei hoes, wrth i ni gael plant ac wrth i’n teuluoedd a ffrindiau heneiddio gyda ni. Fodd bynnag, mae’r dystiolaeth yn awgrymu fod yna nifer sylweddol o ofalwyr iau hefyd – oddeutu 175,000 dan 18 oed yn 2001 – sy’n cael llai o gydnabyddiaeth i’w hanghenion na gofalwyr sy’n oedolion. Mae nifer anghymesur o’r gofalwyr ifanc hyn o gefndiroedd lleiafrifoedd ethnig penodol (yn cynnwys Bangladeshaidd, Affricanaidd Du a Caribïaidd Du a Phacistanaidd).
Ymysg oedolion anabl, mae’r rhai sy’n byw ar eu pennau eu hunain a’r rhai sydd ar incwm is yn fwy tebygol na’r cyfartaledd i fod ag anghenion sydd heb eu bodloni. Yn aml mae partner neu briod yn chwarae rôl bwysig wrth gefnogi oedolion anabl, fel y mae pobl anabl eu hunain. Yn 2001, o'r bron i 2 filiwn o bobl 16-74 oed sy’n barhaol sâl neu anabl, fe ddarparodd dros chwarter miliwn rhywfaint o ofal di-dâl i eraill. Yn y cyfamser, mae rhieni pobl anabl yn darparu llawer mwy o ofal na rhieni eraill, ac mae hyn felly’n cael mwy o effaith ar eu gallu i ymgymryd â gwaith cyflogedig: mae 16% o famau plant anabl mewn gwaith cyflogedig, o gymharu â 61% o holl famau. Mae rheini gyda phlant anabl hefyd yn dueddol o ddefnyddio llai o ofal plant. Nid yw’n glir p’un a yw hyn yn ddewis positif, neu oherwydd diffyg llefydd priodol a fforddiadwy.
Yn olaf, mae yna ddimensiwn economaidd-gymdeithasol cryf i ofal. Mae pobl o grwpiau economaidd-gymdeithasol is yn fwy tebygol o fod angen gofal ac i’w ddarparu, ar unrhyw oed. Mae pobl fwy cefnog yn fwy tebygol o ddefnyddio gofal plant ffurfiol, ac mae pobl ar incwm isel, rhieni nad ydynt yn gweithio a rhieni sengl yn llai tebygol o ddefnyddio gofal plant ffurfiol.
Ychydig iawn o arolygon ar raddfa fawr sy’n cipio gwahanol brofiadau pobl o wahanol grefyddau, er bod rhai astudiaethau’n dangos y gall menywod Mwslimaidd wynebu anawsterau penodol i gael mynediad at ofal plant. Hefyd, ychydig iawn o arolygon ar raddfa fawr sy’n casglu data ar wahanol anghenion gofal pobl lesbiaidd, hoyw a deurywiol (LHD), er bod rhai astudiaethau’n awgrymu fod rhai pobl LHD hŷn yn canfod nad yw cartrefi gofal yn eu darparu ag amgylchedd cynhaliol. Mae hyn oed llai o ddata ar gael am anghenion gofal pobl drawsrywiol.

Casgliadau arwyddocaol a data pennawd

Cyfrifoldebau gofalu

Casgliadau arwyddocaol

Mae taflwybr demograffig Prydain – yn arbennig ei boblogaeth sy’n heneiddio – yn creu mathau newydd o anfanteision cronig. Dros y ddegawd nesaf, fe fydd yna gynnydd serth yn y galw am ofal personol i bobl hŷn. Ar yr un pryd, bydd gan fwy o bobl a fyddai wedi gofalu am eu rhieni plant dibynnol. Mae hyn yn aml yn golygu bod cyfrifoldeb am ddarpariaeth gofal anffurfiol wedi ei grynhoi i grŵp gweddol fychan – y canol oed ufudd. Mae’r rhan fwyaf o ofalwyr yn fenywod, er bod nifer sylweddol hefyd yn blant.

Data pennawd

  • Mae 1 o bob 4 o menyw a bron i 1 o bob 5 dyn yn eu pumdegau yn ofalwyr.
  • Mae rhywfaint o ymchwil i awgrymu bod tebygolrwydd 50:50 y bydd menyw yn darparu gofal erbyn ei bod yn 59.
  • Mae gan 175,000 o bobl dan 18 gyfrifoldebau gofal. Mae plant Bangladeshaidd, Affricanaidd Du, Caribïaidd Du a Phacistanaidd yn fwy tebygol o fod â chyfrifoldebau gofal o gymharu â phlant Prydeinig Gwyn.

Gofal, iechyd a gwaith

Casgliadau arwyddocaol

Mae rhai gofalwyr yn bobl gydag anghenion iechyd eu hunain. Yn allweddol, mae’r rhan fwyaf o ofalwyr mewn gwaith cyflogedig. Mae gan leiafrif bychan o’r rhai sydd mewn gwaith cyflogedig faich gofalu dwys.

Data pennawd

  • Mae 225,000 o bobl yn darparu 50 awr o ofal yr wythnos er gwaethaf dioddef o afiechyd.
  • Mae 273,000 o bobl 16-74 a adroddodd fod yn barhaol sâl neu’n anabl yn y Cyfrifiad diwethaf yn darparu gofal di-dâl.
  • Mae pobl ifanc anabl ddwywaith yn fwy tebygol na’u cyfoedion abl i fod yn gofalu’n rheolaidd am blant neu oedolion eraill.
  • O’r 15.2 miliwn o gyflogeion mewn gwaith cyflogedig llawn amser, mae 1.6 miliwn yn darparu o leiaf rhywfaint o ofal di-dâl; mae 144,000 o bobl mewn gwaith cyflogedig llawn amser hefyd yn darparu 50 awr neu fwy o ofal yr wythnos.

Gofal plant

Casgliadau arwyddocaol

Mae’r rhan fwyaf o deuluoedd gyda phlant ym Mhrydain yn cyfuno eu cyfrifoldebau gofal eu hunain gyda darpariaeth gofal plant gan eraill. Gall gofal plant blynyddoedd cynnar ddylanwadu ar addysg a datblygiad plant, gyda lleoliadau ffurfiol o ansawdd uchel â’r effaith positif mwyaf.

Ethnigrwydd a rhianta unigol yw’r ddwy ffactor â’r dylanwad mwyaf ar ddefnydd o ofal plant. Mae pobl o grwpiau economaidd-gymdeithasol is a’r rhai â phlant anabl yn llai tebygol o ddefnyddio gofal plant ffurfiol nag eraill. I’r rhai sydd â phlant anabl, nid yw’n glir p’un a yw’r defnydd llai o ofal plant ffurfiol o ddewis y rhieni neu p’un a yw wedi ei ysgogi gan ddiffyg llefydd priodol a fforddiadwy.

Data pennawd

  • Mae plant Bangladeshaidd a Phacistanaidd yn llai tebygol o dderbyn gofal plant ffurfiol nag eraill.
  • Mae rhieni unigol, rheini nad ydynt mewn gwaith a rhieni ar incwm is yn defnyddio llai o ofal plant, a ble defnyddir gofal plant, maent yn llai tebygol o ddefnyddio gofal ffurfiol. Mae rheini gyda phlant anabl hefyd yn defnyddio llai o ofal plant.

 

back to top