Equality and Human Rights Commission

Heddiw dywedodd Kate Bennett, Cyfarwyddydd Cenedlaethol Cymru'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol bod rhaid symud materion cydraddoldeb i fyny’r agenda cyhoeddus yn ystod y dirywiad economaidd cyfredol.

Meddai Kate Bennett: “Mae bywydau llawer o bobl yng Nghymru’n cael eu difetha o hyd gan wahaniaethu, rhagfarn a gwaharddiad cymdeithasol. Rydym yn pryderu y bydd  y bwlch rhwng y rheini sy’n gyffyrddus yn ariannol a’r rheini sy ddim yn dal i agor yn ystod y dirywiad. Er enghraifft, gall bobl ifanc sy wedi bod yn ddi-waith am ddwy flynedd dioddef cosb ariannol a chymdeithasol a all barhau  am ugain mlynedd.”

Daeth sylwadau Kate Bennett wrth i’r Comisiwn yng Nghymru lansio Pennu’r agenda newydd - adroddiad sy’n edrych yn ôl ar ddeunaw mis cyntaf y Comisiwn yng Nghymru ac ymlaen i’r gwaith bydd y sefydliad yn ei wneud eleni. 

Mae’r Comisiwn wedi defnyddio cyhoeddiad yr adroddiad hwn fel cyfle i gyfrif stoc o’r agenda cydraddoldeb yng Nghymru.  Mae canfyddiadau ciplun yn cynnwys:

• Mae o gylch 60% o alwadau i’r Comisiwn drwy’r llinell gymorth yng Nghymru yn ymwneud â materion anabledd. Ardal arbennig o ofid yw’r arfer yn y gweithle.
• Canfu’r arolwg ymagwedd  Pwy ydych chi’n ei weld  y Comisiwn ymagweddau negyddol yn arbennig tuag at bobl gyda chyflyrau iechyd meddwl, teithwyr sy’n Sipsiwn a phobl drawsrywiol.
• Mae’r bwlch cyflog rhwng dynion a menywod yng Nghymru wedi codi i 13%.
• Yng Nghymru mae 1 o bob 4 o bobl yn hynach na chwe deg oed. Mae gan Gymru’r gyfran uchaf o bobl sy’n hynach na 60 oed ym Mhrydain. Mae 94% o’r bobl yng Nghymru o’r farn y dylai pawb fedru gweithio y tu hwnt i oed ymddeol.
• Bydd 1 o bob 4 o fenywod yn profi camdriniaeth ddomestig rhywbryd yn eu bywydau. Yng Nghymru, dywed 97% o oedolion na fod hi byth yn dderbyniol i fwlio neu daro cymar, ond mae 19% o bobl yng Nghymru o’r farn mai fel mater preifat yw’r ffordd orau o drin camdriniaeth ddomestig.
• Mae gan braidd dros chwarter yr oedolion yng Nghymru namau neu gyflyrau iechyd cyfyngol hir dymor - cyfran uwch na Lloegr a’r Alban.
• Mae 340,000 o ofalwyr gan Gymru. Mae bron 7,000 o’r rhain yn bobl ifanc dan 16 oed.
• Mae 45% o’r bobl yng Nghymru sy’n ddi-waith o dan 25 oed.

Meddai Kate Bennett:

“Mae ein hadroddiad yn amlygu’r gwaith dychrynllyd sy’n cael ei wneud gan bobl ledled Cymru i greu lle ble mae pawb yn cael eu trin ag urddas a pharch. Ond mae cymaint eto i’w wneud.

“Mae’r flwyddyn o’n blaen yn ein darparu â chyfleoedd gwirioneddol i ddatblygu ar y sylfeini hyn a rhoi hwb i’r agenda cydraddoldeb – nid yn lleiaf y Mesur Cydraddoldeb, sy’n cynnig cyfle unwaith mewn cenhedlaeth o brif newid deddfwriaethol.”

“Mae rhaid i ni afael yn y cyfle hwn, a pheidio â gadael i gydraddoldeb lithro i lawr yr agenda. Mae rhaid i ni ar bob cyfrif osgoi defnyddio’r dirywiad economaidd fel esgus am beidio â mynd i’r afael â’r anghydraddoldebau sydd wedi’u hen sefydlu fwyaf yng Nghymru.

“Rydym yn benderfynol i sicrhau bod gan bawb gyfle teg mewn bywyd. Ac rydym eisiau gweithio gyda’r Llywodraeth, awdurdodau lleol, undebau llafur, ac unigolion a sefydliadau arall i gyflawni hynny.”

Meddai Neil Wooding Comisiynydd dros Gymru:

“Mae dwyn pobl ynghyd wedi bod yn ganolbwynt i’n gwaith ers i’r Comisiwn gychwyn yn Hydref 2007. Rydym wedi elwa o angerdd ac arbenigedd y rhai hynny sy’n ymwneud yn feunyddiol â gwella cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Mae’r cyfraniadau hyn wedi ein galluogi i osod sylfeini cadarn a gosod blaenoriaethau uchelgeisiol am y flwyddyn i ddod.

“Ein hamcan am y flwyddyn nesaf yw gosod agenda newydd ar gydraddoldeb a hawliau dynol. Rydym yn byw mewn amserau anodd ac mae hynny’n ei wneud mor bwysig bod gennym ni, a’r amrywiaeth ehangaf posibl o bartneriaid, yr hyder i hyrwyddo tegwch, urddas a pharch. Gyda’n gilydd credwn y gallwn adeiladu hyder ac ennill calonnau a meddylfryd y cyhoedd i agenda sy’n cyflawni i bawb.”

Mae Pennu agenda newydd yn gosod allan cynllun gwaith uchelgeisiol i’r Comisiwn yn 2009/10 . Mae prosiectau allweddol yn cynnwys:

• Gwneud i’r Ddeddf Gydraddoldeb gyflawni dros bobl Cymru. Bydd hyn yn cynnwys cynghori Llywodraeth Cynulliad Cymru  ar sicrhau dyletswyddau cyhoeddus a fydd yn cyflawni gwasanaethau cyhoeddus tecach a gwell.
• Mynd i’r afael â’r ‘diffeithwch cyngor’ yng Nghymru fel y bo gan y bobl ymwybyddiaeth o’u hawliau a sut i herio gwahaniaethu.
• Gweithio mewn partneriaeth â Llywodraeth Cynulliad Cymru a TUC Cymru i gau’r bwlch cyflog ar sail rhyw yng Nghymru.
• Gweithio gydag eraill i fynd i’r afael â throsedd casineb a thrais yn erbyn menywod ac i ymgyrchu i ddileu’r mythau sy’n cael eu pedlera gan eithafwyr.
• Hyrwyddo’r buddion busnes o reoli’r dirywiad gyda chydraddoldeb mewn golwg - i’r sectorau cyhoeddus a phreifat.
• Datblygu ar waith ein prosiect ysgolion i fynd i’r afael â rhagfarn ymysg pobl ifanc.Sicrhau bod awdurdodau lleol, ymddiriedaethau iechyd ac eraill yn datblygu dull hawliau dynol i wasanaethau fel cartrefi gofal, cludiant cyhoeddus ac addysg.

Nodiadau

Am wybodaeth bellach, copïau o’r adroddiad a cheisiadau cyfweliad, cysylltwch â Jamie Westcombe (029) 2044 7710 neu symudol 07843325231 neu Sue Dye ar 07976 325863.