Diverse group of people

Camau rhesymol i atal aflonyddu yn y gweithle

gan Frank Jarvis

Cyhoeddwyd: 16 Mar 2021

Tafla dyfarniad yn ddiweddar yn y Tribiwnlys Apêl Cyflogaeth yn achos Allay (UK) Ltd v Gehlen olau ar y fath o aflonyddu mae rhai yn dal yn wynebu yn y gweithle, ond dengys hefyd sut y gellir ei herio’n llwyddiannus.  

Gweithiodd Mr Gehlen fel uwch ddadansoddwr data i gwmni rheoli hawliadau. Yn ystod ei gyfnod 10 mis o gyflogaeth ganddynt, daeth yn ganolbwynt yr hyn a ddisgrifir fel ‘cellwair hiliol’ oherwydd ei dras Indiaidd.

Un cydweithiwr yn unig oedd yn gyfrifol am y cellwair, ond mae’n werth ystyried y geiriau a’r ymadroddion a ddefnyddiwyd. Roedd y sylwadau’n cynnwys yr awgrym y dylai fynd a gweithio mewn siop gornel, y bod ganddo groen brown, a’i fod yn gyrru car Mercedes fel pob Indiad arall. Gofynnodd ei gydweithiwr wrtho pam ei fod yn y wlad hon. Roedd un o gydweithwyr Mr Gehlen a dau reolwr yn ymwybodol o’r sylwadau hiliol ond ni wnaethon nhw ddim i atal yr ymddygiad.

Gallai’r hyn y mae un person yn dewis disgrifio fel ‘cellwair’ fod yn gyfystyr ag aflonyddu anghyfreithlon

Daw amddiffynfa gyfreithiol rhag aflonyddu hiliol o Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Diffinia’r ddeddfwriaeth honno aflonyddu hiliol fel ymddygiad nas dymunir yn ymwneud â hil sydd â’r diben neu effaith o naill ai cam-drin urddas person arall neu greu amgylchedd bygythiol, gelyniaethus, diraddiol, gwaradwyddus neu ymosodol iddynt.

Gallai’r hyn y mae un person yn dewis disgrifio fel ‘cellwair’ fod yn gyfystyr ag aflonyddu anghyfreithlon ac ni fu’n anhawster i’r tribiwnlys cyflogaeth a’r tribiwnlys apêl ddyfarnu mai dyna oedd wedi digwydd yn yr achos.

Gall aflonyddu ddigwydd mewn unrhyw sefyllfa, nid yn y gweithle’n unig. Ond os bydd yn digwydd yn y gweithle gall y cyflogwr fod yn atebol oni bai y gall ddangos ei fod wedi cymryd camau rhesymol i atal yr aflonyddu.

Felly yn yr achos hwn, ffocws yr apêl oedd ymagwedd y tribiwnlys cyflogaeth i’r cwestiwn a oedd y cyflogwr wedi cymryd pob cam rhesymol i atal aflonyddu.

helpu cyflogwyr i ddeall sut orau i gyflawni’u cyfrifoldebau

Gosododd cyn dyfarniadau tribiwnlys yr ymagwedd gywir fel a ganlyn: dylai’r tribiwnlys yn gyntaf ystyried pa gamau ataliol a gymerodd y cyflogwr, cyn mynd ymlaen i ystyried pa gamau pellach ‘ymarferol rhesymol’ y gallent fod wedi cymryd. Os oes cam pellach y dylai’r cyflogwr wedi’i gymryd i atal aflonyddu yna bydd y cyflogwr yn gyfrifol dros yr aflonyddu.*

Y llynedd, cyhoeddodd y Comisiwn Ganllaw Technegol wedi’i ddiweddaru ar aflonyddu rhywiol ac aflonyddu yn y gwaith. Mae hwn yn helpu cyflogwyr i ddeall sut orau i gyflawni’u cyfrifoldebau drwy (ymysg pethau eraill) amlinellu pa gamau y gellid eu cymryd i atal aflonyddu a diogelu gweithwyr.

Nid oes unrhyw nifer penodol o gamau y mae rhaid i gyflogwr eu cymryd i atal aflonyddu a diogelu’i weithwyr. Bydd yr hyn sydd yn rhesymol i gyflogwr ei wneud yn amrywio o gyflogwr i gyflogwr gan ddibynnu ar faint a natur y busnes. Fodd bynnag, mae ein canllaw yn pwysleisio y dylai polisïau a gweithdrefnau fod yn effeithiol a dylai hyfforddiant gael ei adnewyddu’n gyson.

Ni ddylai gweithleoedd fyth fod yn amgylchedd bygythiol, gelyniaethus, diraddiol, gwaradwyddus neu ymosodol ac mae gan gyflogwyr rôl hanfodol wrth ddiogelu gweithwyr

Yn achos Mr Gehlen, dyfarnodd y Tribiwnlys er bod y rhai dan sylw neu’n dyst i’r aflonyddu yn gynt wedi cael hyfforddiant ar gydraddoldeb ac amrywiaeth a bwlio ac aflonyddu fel ei gilydd, roedd yr hyfforddiant hwn yn ‘hen’ ac yn aneffeithiol. Roedd yr angen i adnewyddu’r hyfforddiant yn glir o sylwadau hiliol y cydweithiwr a methiant y rheolwr i ymateb yn briodol wrth wybod am yr aflonyddu. Cam pellach rhesymol i’r cyflogwr ei wneud byddai adnewyddu’r hyfforddiant.

Dyfarnwyd bod y cyflogwr yn gyfrifol am yr aflonyddu a gorchmynnwyd iddo dalu iawndal i Mr Gehlen.

Ni ddylai gweithleoedd fyth fod yn amgylchedd bygythiol, gelyniaethus, diraddiol, gwaradwyddus neu ymosodol ac mae gan gyflogwyr rôl hanfodol wrth ddiogelu urddas gweithwyr o ran pob ffurf ar aflonyddu.

Mae ein Canllaw Technegol ar aflonyddu rhywiol ac aflonyddu yn y gwaith yn rhan o gyfres o ddogfennau yr ydym yn eu darparu i helpu cyflogwyr gyflawni’u dyletswyddau o dan Gyfraith Cydraddoldeb. Gall gweithwyr sydd yn wynebu’r fath hyn o broblemau gael mynediad i wybodaeth bellach fan’ma. Gallan nhw hefyd gael cyngor gan EASS, Cyngor ar Bopeth neu gyfreithiwr cyflogaeth.  

*Canniffe v East Riding of Yorkshire Council [2000] UKEAT/1035/98